Chaïm Kaliski. « Jim d’Etterbeek »

Tentoonstelling van een honderdtal inkttekeningen uit een monumentaal getekend werk over de bezetting in Brussel, bestaande uit meer dan vijfduizend tekeningen van Chaïm-Charles Kaliski (1929-2015), een bijzonder man wiens bestaan voorgoed werd getekend door de Shoah.

Grafisch alter ego van kunstenaar Chaïm Kaliski (1929-2015), Jim d'Etterbeek is de titel van dit getekende werk over de bezetting in Brussel. Chaïm Kaliski is het oudste van vier kinderen en wordt in 1929 in Brussel geboren in een Pools-joods gezin.

Zijn vader, Abraham, is lederwarenmaker en zijn moeder, Fradla, kleermaakster. De bezetting van België in mei 1940 keert hun bestaan volledig om.

Nadat ze naar Frankrijk waren gevlucht voor de opmars van de Wehrmacht, keerden de Kaliski's terug naar de Belgische hoofdstad, omdat ze geen middelen hadden.

Dan begint een overlevingsstrijd die aan een wonder grenst, want ze ontsnappen aan controles, aangiften en aan de grote razzia in de joodse wijk van Cureghem op 3 september 1942. Maar Abraham wordt op 12 februari 1944 gearresteerd.

Fradla slaagt er dan in haar jongste kinderen onder te brengen en verbergt zich met Chaïm tot de Bevrijding in september 1944. Voor Chaïm staat het leven stil op de dag dat zijn vader wordt gearresteerd; het trauma daarvan zal hij zijn hele leven opnieuw beleven.

Op zijn zestigste, in 1989, begint hij op advies van zijn zus Sarah, die zelf schilderes is, aan het tekenen van hun geschiedenis. Achttien jaar lang wijdt hij zich daaraan en maakt hij duizenden tekeningen.

De lijn lijkt op het eerste gezicht kinderlijk, maar is niettemin zeker: scènes van arrestaties en razzia's die de kunstenaar obsederen, die voorgoed een “ondergedoken kind” is gebleven, getekend door de angst en de benauwdheid die verbonden zijn met de beelden die op zijn netvlies gegrift staan.

Deze hartverscheurende scènes, grotendeels getekend met Oost-Indische inkt, combineren tekst en beeld.

Het gaat om “zeer klankrijke” tekeningen die de kreten van angst, het gehuil, het geronk van vrachtwagenmotoren of het geratel van wapens tijdens de razzia's oproepen, een wervelwind waaraan terugkerende refreinen worden toegevoegd, als obsederende litanieën.

Via de gesprekken tussen de vader van de kunstenaar en de kennissen die hij op zijn zwerftochten ontmoet, leert men een joodse gemeenschap kennen die op het punt staat te worden uitgeroeid.