Nuits Transfigurées

“De muziek van Schoenberg is er waar je het niet verwacht. Zeker, ze beantwoordt punt voor punt aan het stichtende mythe van de moderniteit, maar ze bouwt ook haar eigen nederlaag op. Haar poging om zich tegen het systeem te verzetten is even belangrijk als het moderne systeem zelf. Waartegen ze zich verzet, is even verbindend als wat ze bewaart*.” Danielle Cohen-Levinas

Van Joseph Haydn tot Arnold Schoenberg, via Wolfgang Amadeus Mozart: dit programma biedt een blik op de Oostenrijkse muziek, aan de hand van drie focuspunten op belangrijke momenten uit haar geschiedenis. Het is ook een knipoog naar de geschiedenis van het Orchestre de chambre de Paris, want het is al bijna een halve eeuw geleden dat de Symfonie nr. 49, ook bekend als “La Passione”, in zijn repertoire werd opgenomen, op initiatief van Daniel Barenboim, die haar in 1977 dirigeerde…

Terwijl hij onder de bescherming staat van prins Esterházy, kan Joseph Haydn, die zelf aan het hoofd staat van een orkest, componeren en experimenteren. Met “La Passione”, in 1768 gecreëerd, stort hij zich in de preromantische stroming van de Sturm und Drang (in het Frans vertaald als “tempête” en “passion”, of “élan”), waarmee hij het symfonische genre meteen een nieuwe legitimiteit geeft.

Het in 1791 voltooide laatste Pianoconcert van Wolfgang Amadeus Mozart speelt met de complementariteit tussen de solist en het orkest en opent nieuwe perspectieven, waarin modulaties en uitweidingen het romantisme aankondigen. Dat is precies het romantisme dat Arnold Schoenberg erfde, toen hij een gedicht van Richard Dehmel op muziek zette, waarin een vrouw aan de man die van haar houdt bekent dat ze een kind verwacht van een ander.

Dit tonale werk, dat evenveel leent van Johannes Brahms als van Richard Wagner, La Nuit transfigurée, in 1899 aanvankelijk geschreven voor septet voor strijkers, werd in 1917 getranscribeerd voor strijkorkest en in 1943 door de componist zelf herzien, en telt vandaag tot de meesterwerken van de muziek uit de eerste helft van de twintigste eeuw.