Histoires de familles

Het gezin is allesbehalve een onveranderlijk model. Het verandert gedurende de hele 19e eeuw, in het ritme van de politieke, sociale en morele omwentelingen van die tijd. Ingekaderd door het Burgerlijk Wetboek, door de burgerij triomfantelijk omarmd en doorkruist door de eerste feministische golf zowel als door de romantische veranderingen in het koppel, wordt het een bevoorrecht observatorium van de spanningen in de moderne samenleving. De kunstenaars, even zeer getuigen als actoren van deze veranderingen, bieden er voorstellingen van, nu eens geïdealiseerd, dan weer kritisch, soms diep ambigu.

Op basis van de rijke collecties van het musée d’Orsay brengt de tentoonstelling schilderijen, beeldhouwwerken, foto’s, films, tekeningen en archieven samen rond de talloze manieren waarop men in Frankrijk tussen 1848 en 1914 “familie vormt”. Van Edgar Degas tot Pierre Bonnard, van Victor Hugo tot Nadar, van de Lumière-broers tot Alice Guy, van Camille Claudel tot Rosa Bonheur: de werken vertellen verhalen over liefde, afstamming, overdracht, overheersing, rivaliteit en emancipatie.

De tentoonstelling opent met de nauwe banden tussen familie en politiek en ontvouwt zich vervolgens in vijf thematische secties. “Home sweet Home” onderzoekt het huis als plaats van familiale belichaming en huiselijke intimiteit, van de grote portretten van uitgebreide families door Degas, Tissot of Bazille tot de behoeftige en zwervende gezinnen die Daumier of Stevens vastlegden. Rosa Bonheur en haar uitgestrekte menagerie in Thomery, evenals de eerste films van de 20e eeuw die affectieve banden tussen dieren en mensen in beeld brengen, banen al de weg naar alternatieve modellen.

“Sois mère et tais-toi” gaat over de moederlijke last en de rollen die aan vrouwen worden toebedeeld. Of ze nu moeders of voedsters zijn, arbeidsters of kunstenaressen, jong of in de bloei van hun leven, “oude vrijsters” of grootmoeders, vrouwen ervaren in hun lichaam of in hun fantasieën zwangerschap en borstvoeding, ouderdom en onvruchtbaarheid, adoptie, verlating en het verlies van een of meer kinderen. De werken over ambivalent moederschap van Berthe Morisot en de fascinerende persoonlijkheid van de Comtesse de Castiglione schetsen een complexe geschiedenis van het moederschap.

Met “Au nom du père” benadrukt de tentoonstelling de alomtegenwoordigheid van het patriarchale systeem, dat voortdurend wordt gevoed en versterkt door het mechanisme van de overdracht: die van de familienaam, het vaderlijk gezag en de materiële erfenis.